Baza wiedzy Factum
Jak prawidłowo wyceniać rezerwy na nagrody jubileuszowe? Sprawdź, co mówi KSR i MSR.
Nagrody jubileuszowe to świadczenia pracownicze stanowiące sposób gratyfikacji pracownika przez pracodawcę. W odróżnieniu do odpraw emerytalnych, odpraw rentowych oraz odpraw pośmiertnych, nagrody jubileuszowe nie są obligatoryjne. Pracodawca może, ale nie musi wypłacać nagród jubileuszowych. Szczegółowy opis zasad ich funkcjonowania powinien być spisany w odpowiednich wewnętrznych regulacjach (regulamin wynagradzania, ZUZP itp.). Z kolei nagrody jubileuszowe przyznawane w służbie zdrowia opisuje Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej, a w uczelniach – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Nagrody jubileuszowe mogą przybierać różne formy. Kryterium podziału nagród jubileuszowych mogą stanowić:
Nagroda może być przyznawana jednorazowo – pracownik nabywa prawa do nagrody tylko raz w historii swojego zatrudnienia, np. po 20 latach. Świadczenie może mieć także charakter cykliczny. Najczęściej stosowane rozwiązania, to płatności przypadające co 5 lat począwszy od ustalonego stażu.
Nagrody jubileuszowe mogą różnić się ze względu na rodzaj: wyróżniamy nagrody pieniężne lub rzeczowe. W pierwszym przypadku rezerwa na nagrodę jubileuszową uwzględnia jej wartość brutto, zaś w drugim przypadku rezerwa pracownicza powinna odzwierciedlać wartość brutto ustalonego przedmiotu (np. zegarek, voucher).
Wewnętrzny regulamin w firmie powinien jasno określać kto jest uprawniony do otrzymania nagrody jubileuszowej. Często odbiorcami są wszyscy pracownicy, czasem tylko wyszególnione grupy (np. z pominięciem członków zarządu lub innych osób kierujących przedsiębiorstwem). W takich sytuacjach ważne jest by w danych przekazanych do biura aktuarialnego nie zabrakło informacji o tym kto jest uprawniony do danego świadczenia.
O ile pracodawca nie ma obowiązku gwarantowania wypłaty nagrody jubileuszowej, o tyle rezerwę na istniejące świadczenie tego typu utworzyć powinien. Jakie przepisy na to wskazują? Polskie akty prawne odnoszące się do wyceny aktuarialnej rezerw na świadczenia pracownicze, w tym wyceny aktuarialnej rezerw na nagrody jubileuszowe, to:
UoR nakazuje Jednostkom tworzenie rezerw na przyszłe zobowiązania pracownicze (w szczególności na nagrody jubileuszowe) w art. 39 ust. 2 pkt 2:
„Jednostki dokonują biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów (…) wynikających (…) z przyszłych świadczeń na rzecz pracowników (…)”.
Ustawa nie precyzuje wytycznych odnośnie samego sposobu zbudowania rezerwy pracowniczej, ale odsyła w tym zakresie do krajowych lub międzynarodowych standardów rachunkowości.
W zakresie metodologii wyceny aktuarialnej rezerw na nagrody jubileuszowe (ogólnie wycen rezerw na świadczenia pracownicze), Ustawa o rachunkowości odsyła w art. 10.3 do krajowych (KSR 6) i międzynarodowych standardów rachunkowości (MSR 19):
„W sprawach nieuregulowanych przepisami ustawy (…) jednostki mogą stosować krajowe standardy rachunkowości (…). W przypadku braku odpowiedniego standardu krajowego (…) mogą stosować MSR.”
Bazą wiedzy i wytycznych do metody kalkulacji rezerw na nagrody jubileuszowe, czyli metody ich wyceny jest Krajowy Standard Aktuarialny nr 1 rekomendowany przez Polskie Stowarzyszenie Aktuariuszy.
Jak wspomniano, zapisy UoR w sprawach metod wyceny rezerw jubileuszowych odsyłają do standardów krajowych oraz międzynarodowych. Ostatecznie głównym źródłem wiedzy jest MSR 19. W punkcie 50 standard ten nakazuje, by do wyceny aktuarialnej rezerw na nagrody jubileuszowe „zastosować techniki aktuarialne” oraz tzw. „metodę prognozowanych uprawnień jednostkowych” (ang. Projected Unit Credit Method). Z kolei w punkcie 57 MSR 19 zaleca skorzystanie z usług wykwalifikowanego aktuariusza.
Techniki aktuarialne zalecane przez standard zostały opisane w Krajowym Standardzie Aktuarialnym nr 1. Biura aktuarialne są zobowiązane do uwzględniania wytycznych KSA 1 w wycenie wszystkich rezerw pracowniczych – rezerwy emerytalnej, rezerwy rentowej, rezerwy urlopowej i w szczególności rezerwy na nagrody jubileuszowe.
Rodzaj standardu rachunkowości pod który podlega jednostka (UoR, MSR) nie wpływa na kwotę rezerw na świadczenia pracownicze ani na nominalną zmianę kwoty rezerw w stosunku do wartości z poprzedniej daty bilansowej.
W zależności od stosowanej sprawozdawczości finansowej oraz przyjętego poziomu szczegółowości księgowania, niektóre ujawnienia sporządzone przez aktuariusza mogą się różnić lub może różnić się ich liczba. Różnice mogą być widoczne przede wszystkim w szczegółowym rachunku zysków i strat aktuarialnych, który prezentuje przyczyny zmiany rezerw w okresie od poprzedniej wyceny, oraz w propozycjach księgowania zmian rezerw.
Również od rodzaju świadczenia pracowniczego może zależeć, jak ujmowane będą poszczególne zobowiązania aktuarialne w księgach. MSR 19 zaleca, aby zyski i straty aktuarialne wynikające ze zmiany rezerw emerytalnych wykazywać w zmianie kapitałów własnych, z kolei zyski i straty aktuarialne wynikające ze zmiany rezerw jubileuszowych – przez tzw. wynik.
Ze względu na to, że docelowe pozycje księgowe i sposób ujęcia w bilansie nie są identyczne u wszystkich jednostek i we wszystkich świadczeniach, to tym bardziej wspomożenie decyzji o ustaleniu ostatecznej wysokości rezerwy na poczet przyszłych zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia aktuariusza.
Zasady obowiązujące w polskim prawie zalecają sporządzenie wyceny rezerw na świadczenia pracownicze przez aktuariusza przy pomocy technik aktuarialnych. Dlaczego takie działanie jest bezpieczne i jakich uchybień można dzięki temu uniknąć?
Planowane nagrody jubileuszowe konkretnego pracownika to strumień przyszłych, indywidualnych płatności, których wartości nie są wcześniej znane. Oczywiście znając staż pracownika, stosunkowo łatwo wyznaczyć np. daty wypłaty kolejnych nagród. Jednak ustalenie przyszłej hipotetycznej wartości tych wypłat może być trudne, zwłaszcza gdy nagroda nie jest ustalona jako stała kwota (np. 3000 zł brutto), lecz zależy od podstawy, której wartość zmienia się w czasie (np. od minimalnego wynagrodzenia). Estymowane wypłaty świadczeń (konkretne kwoty) to dopiero pierwszy krok do ustalenia ich wartości obecnej, a tym bardziej aktuarialnej wartości obecnej – czyli rezerwy. Kolejna rzecz to fakt, że strumienie płatności nagród na ogół u różnych pracowników przypadają na różne momenty. Taka indywidualizacja przepływów pieniężnych nie sprzyja szybkim i łatwym obliczeniom.
Dość często w regulaminach określających zasady wypłacania nagród jubileuszowych aktuariusze spotykają się z tzw. nieskończonym horyzontem płatności – czyli nie jest określne na które „lecie” pracownik zostanie gratyfikowany po raz ostatni. Nagrody przysługują np. co 5 lat, ale jak długo? Biorąc pod uwagę spodziewany wiek emerytalny, horyzont wypłat w rzeczywistości jest mocno ograniczony, jednak ostatecznie konieczne jest przyjęcie konkretnych założeń w sprawie planowanej ostatniej nagrody oraz w sprawie podejścia do pracujących emerytów. Współpraca z biurem aktuarialnym gwarantuje firmie scedowanie rozwiania wątpliwości tego typu oraz uzasadniania przyjętych założeń np. audytorowi.
Tak, jeśli prowadzi pełną księgowość i przewiduje w regulaminach świadczenia jubileuszowe. Obowiązek wynika z UoR i KSR 6, a aktuariusz pomaga oszacować zobowiązanie metodami wyceny aktuarialnej zgodnie z MSR 19.
Minimum raz w roku, a przy dużych zmianach stóp lub płac – kwartalnie. Zmiany stopy dyskonta, inflacji i rotacji pracowników istotnie wpływają na wycenę; biuro aktuarialne może wdrożyć harmonogram wycen aktuarialnych.
Tak – zwiększają koszty okresu i zmniejszają wynik netto. Prawidłowa wycena aktuarialna ogranicza ryzyko istotnych korekt przy audycie i poprawia przewidywalność budżetu świadczeń.
W praktyce – aktuariusz, zwłaszcza przy raportowaniu wg MSR 19 i dialogu z audytorem. Profesjonalne biuro aktuarialne zapewnia metodykę oraz dokumentację.
Skontaktuj się z Biurem Aktuarialnym Factum. Przygotujemy wycenę aktuarialną rezerw na nagrody jubileuszowe, raport aktuarialny oraz dokumentację pomocną podczas audytu.
Zapytaj o wycenę
