Baza wiedzy Factum
Poznaj zasady i metody tworzenia rezerw na odprawy emerytalne. Sprawdź, dlaczego warto zaufać doświadczonemu aktuariuszowi.
Zgodnie z Ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytem jest osoba mająca ustalone prawo do emerytury. To prawo zaś uzyskuje od dnia, w którym osiąga powszechny wiek emerytalny, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zostanie zgłoszony przez zainteresowanego wniosek do ZUS w tej sprawie.
Odprawa emerytalna jest świadczeniem przysługującym pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę.
Wysokość odprawy emerytalnej zależy od zasad, według których funkcjonuje jednostka. Przyjrzymy się dwóm zasadniczym wyznacznikom.
Odprawa emerytalna jest świadczeniem obligatoryjnym, wynikającym wprost z zapisów art. 92 pkt 1 Kodeksu Pracy (KP):
Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Warto podkreślić, że na mocy art. 92 pkt 2 KP pracownik, który odbierze wcześniej odprawę rentową (z tytułu niezdolności do pracy), po uzyskaniu powszechnego wieku emerytalnego nie ma już praw do odprawy emerytalnej.
Kodeks pracy gwarantuje pracownikowi odprawę emerytalną uzależnioną od wysokości wynagrodzenia z ostatniego okresu pracy.
Pracodawca nie może wypłacić odprawy emerytalnej w wysokości niższej, niż tej zagwarantowanej przez Kodeks Pracy.. Jedyna możliwość modyfikacji, to przydzielenie świadczenia w wyższej wartości. Zasady pozakodeksowe mogą przyjmować różne postacie. Np. jednostka może wypłacić byłemu pracownikowi dwukrotność jednomiesięcznego wynagrodzenia (czyli 200% zamiast 100% podstawy). Inną metodą jest uzależnienie wysokości odprawy od stażu pracy: pracownikowi, który w momencie wypłaty świadczenia ma staż niższy niż 20 lat, pracodawca wypłaca odprawę emerytalną w wysokości kodeksowej, zaś pracownikowi, który w momencie wypłaty świadczenia ma staż (np.) przynajmniej 20-letni, pracodawca wypłaca odprawę w wysokości 3-krotności jednomiesięcznego wynagrodzenia.
Wszelkie ustalenia powinny wynikać z wewnętrznych regulacji w firmie takich jak Regulamin Wynagradzania, Zakładowy Układ Zbiorowych Pracy (ZUZP) itp.
Metodą wymaganą w specjalistycznej wycenie rezerw na odprawy emerytalne jest metoda prognozowanych uprawnień jednostkowych (ang. Projected Unit Credit Method). Odprawa emerytalna jest świadczeniem charakteryzującym się momentem wystąpienia praktycznie deterministycznym. Zupełnie inna sytuacja jest przy odprawie rentowej czy pośmiertnej, gdy ewentualny moment wystąpienia zdarzenia jest tylko szacowany. Ta cecha odprawy emerytalnej umożliwia łatwe przyswojenie zasad metody prognozowanych uprawnień jednostkowych. Przykład: załóżmy, że pracownik jest już zatrudniony w firmie A 10 lat i aktualnie do emerytury brakuje mu 20 lat. Zatem patrząc historycznie, kiedy rozpoczął pracę w firmie A, do wieku emerytalnego brakowało 30 lat. Zatem każdy roku pracy to 1/30 całego okresu oczekiwania na świadczenie (na odprawę emerytalną). Stąd aktualne prawo nabycia odprawy emerytalnej wynosi 10/30 i w takiej wielkości powinno być ujęte przez biuro aktuarialne w wycenie.
Każda wycena rezerw na świadczenia pracownicze opiera się o nietrywialny model aktuarialny. O ile kluczowe zmienne modelu tego typu są raczej standardowe (stopa dyskontowa, prognozowane wzrosty podstaw, wskaźniki śmiertelności i inwalidztwo), to już parametryzacja tych zmiennych wymaga indywidualnego podejścia. Jako przykład rozważmy ustalenie poziomu inwalidztwa odpowiadającego sytuacji w jednostce. Czynnik ten jest ważny, ponieważ aktuariusz musi poprawnie oszacować szanse wystąpienia inwalidztwa przed momentem osiągnięcia wieku emerytalnego. Przypomnijmy, że były pracownik może odebrać odprawę emerytalno-rentową tylko jeden raz. Prawdopodobieństwo inwalidztwa pracownika (niezdolności do pracy) zatrudnionego w uczelni będzie zupełnie inne niż pracownika służby zdrowia czy też z branży transportowej. Podobnie indywidualnej oceny będzie wymagał wskaźnik mobilności pracowniczej a nawet śmiertelności.
Akty prawne regulujące ujmowanie wyceny rezerw na odprawy emerytalne w sprawozdaniach finansowych to Ustawa o Rachunkowości (UoR), Krajowy Standard Rachunkowości nr 6 (KSR 6) oraz Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 19 (MRS 19). Wbrew pozorom jednostki, które podlegają tylko pod krajowe przepisy, w pewnym zakresie wyceny rezerw pracowniczych są obejmowane także zasadami między międzynarodowymi. Prawidłowe działanie leży w gestii aktuariusza, który w pełni odpowiada za poprawność merytoryczną wyceny rezerw.
Wycena aktuarialna rezerw pracowniczych przebiega z sukcesem, gdy jednostka dostaje jasne wytyczne jakich danych potrzebuje aktuariusz, a następnie aktuariusz otrzymuje prawidłowe dane. To wymaga dobrej współpracy i czujności z obydwu stron. Na jakie zagadnienia kadrowo-płacowe należy bardzo uważać?
Wspomniane wcześniej prawa nabycia, które aktuariusz ustala zgodnie z metodą Projected Unit Credit, wymagają poprawnego stażu. Pewne trudności w tym obszarze mogą wygenerować nietypowe sytuacje kadrowe, gdy np. pracownik został przejęty od innego podmiotu na zasadzie art. 23’ Kodeksu Pracy lub jego zatrudnieniu występowały przerwy. Wszystkie te nietypowe przypadki w razie wątpliwości powinny być skonsultowane i omówione, ponieważ wysokość rezerwy na odprawę emerytalną zależy od stażu pracowniczego mimo, że wysokość samej odprawy nie musi.
Zagadnieniem, które w opinii biura aktuarialnego również może stawać się problematyczne, to pozostawanie pracowników w wieku emerytalnym w stosunku pracy, bez przechodzenia na emeryturę. Wówczas rezerwy pracownicze emerytalne narastają, nie ulegają planowanemu rozwiązaniu. Są to jednak skomplikowane zagadnienie związane z polityką kadrową, sytuacją demograficzną itd.
Zgodnie z pkt. 57 MRS 19, osobą uprawnioną do wyceny rezerw aktuarialnych jest licencjonowany aktuariusz. Inne oszacowania przyszłych zobowiązań pracodawcy wobec pracowników ze względu na odprawy emerytalne, mogą być mocno zaburzone. Profesjonalna wycena rezerw emerytalnych usprawnia, a nawet warunkuje pozytywne przejście ewentualnych kontroli, audytów. Biura aktuarialne gwarantują wsparcie i gotowość wyjaśnień w kontaktach z biegłymi rewidentami. Także nasze biuro aktuarialne zapewnia pełne wsparcie nie tylko w trakcie trwania usługi wyceny, ale także po niej, gdy tylko zajdzie potrzeba wyjaśnień parametrów, metody czy innych wątpliwości.
To zobowiązania firmy wobec pracowników, którzy w przyszłości zakończą stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę. Rezerwy emerytalne odzwierciedlają prognozowane koszty wypłaty tych świadczeń.
Obowiązek wynika z ustawy o rachunkowości i KSR 6, a w przypadku raportowania wg MSSF – z MSR 19. Rezerwy muszą tworzyć wszystkie jednostki prowadzące pełną księgowość i sporządzające sprawozdania finansowe.
Kodeks pracy w art. 92 przewiduje jednorazową odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia dla pracownika, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę.
Tak, przepisy wewnętrzne (np. regulamin wynagradzania, układ zbiorowy) mogą przewidywać świadczenia wyższe, np. kilkukrotność miesięcznego wynagrodzenia lub uzależnienie kwoty od stażu pracy.
Metoda PUC polega na proporcjonalnym przypisywaniu prawa do odprawy do każdego przepracowanego roku i prognozowaniu wartości świadczenia na dzień przejścia pracownika na emeryturę. Jest to standard stosowany przez aktuariuszy w wycenach zgodnych z MSR 19.
Skontaktuj się z Biurem Aktuarialnym Factum. Przygotujemy wycenę aktuarialną rezerw na odprawy emerytalne, raport aktuarialny oraz dokumentację pomocną podczas audytu.
Zapytaj o wycenę
